Ders ders çalışma

TYT matematik formülleri: bakmadan yazabilmen gerekenler

Formül listesi okumak için değil, kendini test etmek için var. Sayfayı yazdır, her gün bir bölümü kapatıp bakmadan yazmaya çalış, hatırlayamadıklarını işaretle.

Bu yazıda (12 bölüm)
  1. Sayılar ve bölünebilme
  2. Üslü ve köklü ifadeler
  3. Özdeşlikler ve çarpanlara ayırma
  4. Mutlak değer ve eşitsizlikler
  5. Oran, yüzde ve problem şablonları
  6. Kümeler ve mantık
  7. Permütasyon, kombinasyon ve olasılık
  8. Fonksiyonlar
  9. Geometri: üçgenler
  10. Geometri: dörtgenler, çokgenler ve çember
  11. Katı cisimler
  12. Bir sonraki adım
Bu sayfa nasıl kullanılmalı?Formülleri okuyup geçmek, araştırmaların "düşük fayda" notu verdiği tekrar okumadır. Bunun yerine: bir bölümün başlığına bak, kâğıdı kapat, o bölümdeki formülleri bakmadan yaz, sonra karşılaştır. Hatırlayamadığın formülü o gün bir soruda kullan. Yöntemin gerekçesi verimli çalışma yazısında. Sayfayı yazdırdığında menüler ve bağlantılar otomatik gizlenir.

Sayılar ve bölünebilme

Kuralİfade
2 ile bölünebilmeSon basamak çift
3 ve 9 ile bölünebilmeRakamlar toplamı 3'e (9'a) bölünür; kalan da rakamlar toplamının kalanıdır
4 ile bölünebilmeSon iki basamağın oluşturduğu sayı 4'e bölünür
5 ile bölünebilmeSon basamak 0 veya 5
8 ile bölünebilmeSon üç basamağın oluşturduğu sayı 8'e bölünür
11 ile bölünebilmeBirler basamağından başlayarak rakamlara +, −, +, … işaretleri verilip toplanır; sonuç 11'in katıysa bölünür
EBOB × EKOKİki sayı için: a × b = EBOB(a, b) × EKOK(a, b)
Ardışık sayıların toplamı1 + 2 + … + n = n(n + 1) / 2
Ardışık çift sayılar2 + 4 + … + 2n = n(n + 1)
Ardışık tek sayılar1 + 3 + … + (2n − 1) = n²
Terim sayısı(Son terim − İlk terim) / Artış miktarı + 1
BölmeBölünen = Bölen × Bölüm + Kalan, 0 ≤ Kalan < Bölen

Üslü ve köklü ifadeler

aᵐ · aⁿ = aᵐ⁺ⁿaᵐ / aⁿ = aᵐ⁻ⁿ (a ≠ 0)
(aᵐ)ⁿ = aᵐ·ⁿa⁰ = 1 (a ≠ 0)
a⁻ⁿ = 1 / aⁿ(a · b)ⁿ = aⁿ · bⁿ
Negatif sayının çift kuvveti pozitif, tek kuvveti negatiftir−aⁿ ile (−a)ⁿ farklıdır
ⁿ√(aᵐ) = a^(m/n)√a · √b = √(ab) (a, b ≥ 0)
√(a²) = |a|Paydayı rasyonel yapma: 1/(√a + √b) = (√a − √b)/(a − b)

Özdeşlikler ve çarpanlara ayırma

(a + b)² = a² + 2ab + b²(a − b)² = a² − 2ab + b²
a² − b² = (a − b)(a + b)a² + b² = (a + b)² − 2ab
a³ − b³ = (a − b)(a² + ab + b²)a³ + b³ = (a + b)(a² − ab + b²)
(a + b)³ = a³ + 3a²b + 3ab² + b³x² + (a + b)x + ab = (x + a)(x + b)

Mutlak değer ve eşitsizlikler

  • |x| = x (x ≥ 0), |x| = −x (x < 0); |x| ≥ 0 her zaman.
  • |x| < a (a > 0) ⇔ −a < x < a
  • |x| > a (a > 0) ⇔ x < −a veya x > a
  • Bir eşitsizliğin iki tarafı negatif bir sayıyla çarpılır ya da bölünürse yön değişir.
  • 0 < x < 1 ise x² < x; x > 1 ise x² > x.

Oran, yüzde ve problem şablonları

Problem türüŞablon
Doğru orantıa / b = k (biri artarken diğeri aynı oranda artar)
Ters orantıa · b = k
YüzdeA'nın %p'si = A · p / 100
Art arda yüzde değişimÖnce %p artış sonra %q azalış: çarpan (1 + p/100)(1 − q/100)
Kâr-zararSatış = Maliyet · (1 + kâr% / 100); kâr yüzdesi maliyet üzerinden hesaplanır
KarışımSaf madde miktarı = Toplam miktar × Yüzde / 100; karışımda saf maddeler toplanır
HareketYol = Hız × Zaman; zıt yönde yaklaşma: t = Yol / (V₁ + V₂); aynı yönde yetişme: t = Aradaki mesafe / (V₁ − V₂)
Ortalama hızToplam yol / Toplam zaman (hızların ortalaması değil)
İşçi-havuzBir işi a saatte bitiren 1 saatte 1/a'sını yapar; birlikte: 1/a + 1/b = 1/t
Yaşİki kişinin yaş farkı her zaman sabittir; n yıl sonra her ikisinin yaşı n artar
Aritmetik ortalamaTerimler toplamı / Terim sayısı

Kümeler ve mantık

  • n elemanlı kümenin alt küme sayısı 2ⁿ; r elemanlı alt küme sayısı C(n, r).
  • s(A ∪ B) = s(A) + s(B) − s(A ∩ B)
  • De Morgan: (A ∪ B)′ = A′ ∩ B′, (A ∩ B)′ = A′ ∪ B′; mantıkta (p ∨ q)′ ≡ p′ ∧ q′
  • p ⇒ q yalnızca p doğru, q yanlış olduğunda yanlıştır; p ⇒ q ≡ p′ ∨ q

Permütasyon, kombinasyon ve olasılık

n! = n · (n − 1) · … · 1, 0! = 1P(n, r) = n! / (n − r)! (sıra önemli)
C(n, r) = n! / (r! (n − r)!) (sıra önemsiz)C(n, r) = C(n, n − r)
Tekrarlı permütasyon: n! / (a! · b! · …)Dairesel permütasyon: (n − 1)!
P(A) = İstenen durum / Tüm durumlarP(A′) = 1 − P(A)
P(A ∪ B) = P(A) + P(B) − P(A ∩ B)Bağımsız olaylar: P(A ∩ B) = P(A) · P(B)

Fonksiyonlar

  • f(x) = ax + b doğrusunun eğimi a; iki nokta arasındaki eğim (y₂ − y₁)/(x₂ − x₁).
  • (f ∘ g)(x) = f(g(x)); genelde f ∘ g ≠ g ∘ f.
  • Ters fonksiyon: y = f(x) ifadesinde x yalnız bırakılır, x ile y yer değiştirir. f(x) = ax + b ise f⁻¹(x) = (x − b)/a.

Geometri: üçgenler

İç açılar toplamı 180°Bir dış açı, kendisine komşu olmayan iki iç açının toplamı
Pisagor: a² + b² = c²Sık çıkan üçlüler: 3-4-5, 5-12-13, 8-15-17, 7-24-25
30-60-90 üçgeni: kenarlar 1 : √3 : 245-45-90 üçgeni: kenarlar 1 : 1 : √2
Alan = taban × yükseklik / 2Alan = (1/2) · a · b · sin C
Eşkenar üçgen alanı = a²√3 / 4Üçgen eşitsizliği: |b − c| < a < b + c
Benzer üçgenlerde benzerlik oranı k ise alanlar oranı k²Dik üçgende hipotenüse ait kenarortay hipotenüsün yarısı

Geometri: dörtgenler, çokgenler ve çember

n kenarlı çokgenin iç açıları toplamı (n − 2) · 180°Dış açılar toplamı 360°; köşegen sayısı n(n − 3)/2
Dikdörtgen alanı a · b; kare a²Paralelkenar alanı taban × yükseklik
Yamuk alanı (a + c) · h / 2Eşkenar dörtgen alanı (e · f) / 2 (köşegenler)
Çember çevresi 2πrDaire alanı πr²
Yay uzunluğu 2πr · α / 360Daire dilimi alanı πr² · α / 360
Çevre açı, aynı yayı gören merkez açının yarısıdırÇapı gören çevre açı 90°

Katı cisimler

Dikdörtgenler prizması hacmi a · b · cKüp hacmi a³, yüzey alanı 6a²
Prizma ve silindir hacmi: taban alanı × yükseklikSilindir yanal alanı 2πrh
Piramit ve koni hacmi: taban alanı × yükseklik / 3Küre hacmi (4/3)πr³, yüzey alanı 4πr²

Bir sonraki adım

Formülü bilmek ile soruda doğru formülü seçmek farklı beceriler. Her bölümü bakmadan yazabildiğinde, o bölümün konusundan karışık sorular çöz. Hangi konudan kaç soru geldiğini ve hangi sırayla çalışılacağını TYT Matematik çalışma rehberinde anlattık.

Kaynaklar

  1. MEB ortaöğretim matematik dersi öğretim programı (9-10. sınıf) kapsamındaki tanım ve bağıntılar.
  2. Roediger, H. L. ve Karpicke, J. D. (2006). Test-enhanced learning. Psychological Science, 17(3).

Bartu Aşat

YKS Planlayıcı'nın kurucusu; elektrik-elektronik mühendisliği öğrencisi. Yazılardaki sayıları ÖSYM'nin yayımladığı belgelerden ve hakemli araştırmalardan alıyor, her güncellemede yeniden kontrol ediyor. Yayın ilkelerimiz

İlk yayın: 29 Ekim 2026. Son kontrol: 29 Ekim 2026. Bir hata görürsen bize yaz, kaynağıyla birlikte düzeltelim.