Öğrenme bilimi

Uyku ve YKS: az uyumak gerçekten zaman kazandırır mı?

Hazırlık yılında en kolay "bulunan" zaman uykudan çalınan zaman. Araştırmalar bunun genellikle zararına bir takas olduğunu gösteriyor; üstelik bedelin büyük kısmı fark edilmeden ödeniyor.

Bu yazıda (5 bölüm)
  1. Uyku öğrenmenin bir parçası
  2. Fark edilmeyen bedel
  3. Kaç saat gerekiyor?
  4. Sınav dönemi için uyku düzeni
  5. Sınavdan önceki gece

Bir hazırlık yılında uyku, en kolay pazarlık edilen kalem. Günde bir saat az uyumak, sekiz ayda 200 saatten fazla "ek" çalışma zamanı gibi görünüyor. Bu yazı, bu hesabın neden yanıltıcı olduğunu araştırma bulgularıyla anlatıyor ve sınav dönemi için uygulanabilir bir uyku düzeni öneriyor.

Uyku öğrenmenin bir parçası

Hafıza araştırmalarının en sağlam bulgularından biri, gün içinde öğrenilen bilginin önemli bir kısmının uyku sırasında pekiştiği. Diekelmann ve Born'un Nature Reviews Neuroscience'taki derlemesi bu süreci özetliyor: uyku sırasında beyin, gün içinde edinilen yeni bilgiyi yeniden işliyor ve uzun süreli hafızaya aktarılmasına katkı veriyor. Uykudan sonra yapılan hafıza testlerinde, aynı süreyi uyanık geçirenlere göre daha iyi sonuçlar tekrar tekrar gözlendi.

Bunun YKS'ye çevirisi şu: gece yarısına kadar çalışılan bir konunun kalıcılığı, o geceki uykuya bağlı. Uykudan çalınan bir saat, yalnızca ertesi günün dikkatinden değil, önceki günün öğrenmesinden de çalıyor.

Fark edilmeyen bedel

Kısa uykunun en tehlikeli yanı, etkisinin kişinin kendisi tarafından fark edilmemesi. Van Dongen ve meslektaşlarının 2003 tarihli deneyinde katılımcılar iki hafta boyunca gece 4, 6 ya da 8 saat uyudu. Gece 6 saat uyuyan grubun dikkat ve tepki performansı iki haftanın sonunda belirgin biçimde düştü ve bu düşüş, bir iki gece hiç uyumamanın etkisine yaklaştı. Ama aynı katılımcılar kendilerini yalnızca biraz uykulu olarak değerlendiriyordu. Yani "ben 6 saatle idare ediyorum" hissi, performansın gerçekten idare ettiği anlamına gelmiyor.

Lim ve Dinges'in uykusuzluğun bilişsel etkileri üzerine meta-analizi de en çok etkilenen alanın sürekli dikkat olduğunu gösteriyor. YKS'nin 165 ve 180 dakikalık oturumları tam olarak bu beceriyi gerektiriyor.

Kaç saat gerekiyor?

YaşÖnerilen uyku (24 saatte)Kaynak
13-18 yaş8-10 saatAmerikan Uyku Tıbbı Akademisi, 2016 uzlaşı raporu
18 yaş ve üstü7 saat ve üstüAmerikan Uyku Tıbbı Akademisi ve Uyku Araştırmaları Derneği, 2015

Lise son sınıf öğrencilerinin çoğu bu önerilerin altında uyuyor. Hedef her gece 8-9 saat olmalı; bu bir lüks değil, hazırlık planının bir kalemi.

Sınav dönemi için uyku düzeni

  1. Sabit kalkış saati. Uyku düzeninin en güçlü kaldıracı yatış değil, kalkış saati. Hafta sonu dahil her gün aynı saatte kalkmak, yatış saatini de zamanla sabitler.
  2. Kalkış saatini sınava göre seç. YKS sabah başlıyor. Sınava kadar her sabah, sınav günü kalkacağın saatte kalkmak, sınav sabahı vücudun alışık olduğu bir saatte uyanmanı sağlar.
  3. Yatmadan önceki son saat ekransız. Telefon hem ışığıyla hem içeriğiyle uykuyu geciktirir. Son saati tekrar, kâğıt üzerinde formül yazma ya da kitapla geçirmek hem uykuyu hem pekiştirmeyi destekler.
  4. Kafeini öğleden sonra kes. Kafeinin etkisi saatlerce sürer; öğleden sonra içilen kahve ya da enerji içeceği gece uykusunu bozabilir.
  5. Kısa şekerleme, uzun değil. Öğleden sonra 10-20 dakikalık bir şekerleme dinçlik verebilir. 30 dakikayı geçen şekerlemeler sersemlik bırakabilir ve gece uykusunu zorlaştırabilir.

Sınavdan önceki gece

Sınav gecesi uyuyamamak çok yaygın ve bir gecelik kötü uykunun performansa etkisi, haftalar süren kronik uykusuzluğa göre sınırlı. Asıl önemli olan sınav haftası boyunca düzenli uyumuş olmak. Bu yüzden sınav gecesi uyuyamazsan panik yapmana gerek yok; yatakta dinlenmek de bir dinlenme. Son hafta için ayrıntılı bir düzen son üç ay ve son 30 gün yazısında.

Uyku sorunu sürüyorsaHaftalardır uykuya dalmakta ya da uykuyu sürdürmekte zorlanıyorsan, gün içinde aşırı uykululuk yaşıyorsan bunu okulundaki rehberlik servisiyle ya da aile hekiminle konuşmak iyi bir adım. Sınav döneminin stresiyle ilişkili uyku sorunları yaygın ve çoğu zaman basit düzenlemelerle iyileşebiliyor.

Kaynaklar

  1. Diekelmann, S. ve Born, J. (2010). The memory function of sleep. Nature Reviews Neuroscience, 11(2).
  2. Walker, M. P. ve Stickgold, R. (2006). Sleep, memory, and plasticity. Annual Review of Psychology, 57.
  3. Van Dongen, H. P. A., Maislin, G., Mullington, J. M. ve Dinges, D. F. (2003). The cumulative cost of additional wakefulness. Sleep, 26(2).
  4. Lim, J. ve Dinges, D. F. (2010). A meta-analysis of the impact of short-term sleep deprivation on cognitive variables. Psychological Bulletin, 136(3).
  5. Paruthi, S. ve ark. (2016). Recommended amount of sleep for pediatric populations: A consensus statement of the American Academy of Sleep Medicine. Journal of Clinical Sleep Medicine, 12(6).
  6. Watson, N. F. ve ark. (2015). Recommended amount of sleep for a healthy adult. Sleep, 38(6).

Bartu Aşat

YKS Planlayıcı'nın kurucusu; elektrik-elektronik mühendisliği öğrencisi. Yazılardaki sayıları ÖSYM'nin yayımladığı belgelerden ve hakemli araştırmalardan alıyor, her güncellemede yeniden kontrol ediyor. Yayın ilkelerimiz

İlk yayın: 29 Ekim 2026. Son kontrol: 29 Ekim 2026. Bir hata görürsen bize yaz, kaynağıyla birlikte düzeltelim.