Mezun olarak YKS'ye tekrar hazırlanma kararı genellikle iki durumdan birinden doğar: geçen yıl hiçbir yere yerleşilmemiştir ya da yerleşilen program istenen program değildir. Her iki durumda da karar vermeden önce bakılması gereken iki şey var: veriler ve geçen yılın dürüst bir analizi.
Veriler: mezunlar sistemin çoğunluğu
ÖSYM'nin yerleştirme verileri net bir tablo çiziyor: yerleşenlerin yarısından fazlası, sınava daha önce mezun olmuş ve bir programa kayıtlı olmayan adaylar olarak girdi. Bu tablo iki şekilde okunabilir ve ikisi de doğru. Gerçekçi okuma: son sınıf öğrencileri, hazırlığa bir yıl daha vermiş mezunlarla aynı havuzda yarışıyor. Umut veren okuma: ilk denemede istediğini alamamak sistemin dışında kalmak demek değil; tekrar girenlerin büyük bir kısmı yerleşiyor.
Ama bu veri, "ikinci yıl kesin daha iyi geçer" anlamına gelmiyor. Tekrar girenlerin bir kısmı ilk yıldan daha düşük sonuç alıyor. Farkı yaratan şey ikinci yılın nasıl kurulduğu.
OBP tuzağı: 0,06 kuralı
Bir önceki yıl merkezî yerleştirmeyle bir yükseköğretim programına yerleşen adayın OBP katsayısı 0,12'den 0,06'ya düşer. Kayıt yaptırmamak ya da kaydı sildirmek sonucu değiştirmez; kurala bağlı olan yerleşmenin kendisidir. Kontenjansız açıköğretim programları bu kuralın dışındadır. Hiç yerleşemeyen ya da tercih yapmayan aday 0,12'yi korur.
| Diploma notu | Katkı (0,12) | Katkı (0,06) | Kayıp |
|---|---|---|---|
| 70 | 42 | 21 | 21 puan |
| 80 | 48 | 24 | 24 puan |
| 90 | 54 | 27 | 27 puan |
20-27 puanlık kayıp, rekabetin yoğun olduğu puan bantlarında on binlerce sıralama demek olabilir. Bu yüzden tekrar hazırlanmayı düşünen bir adayın, ilk yılın tercih döneminde "nasılsa gitmem" diye istemediği programları listeye yazmaması gerekiyor. Zaten yerleştiysen ve tekrar giriyorsan, bu kaybı hedef puanına baştan eklemen gerekiyor. Kendi durumunu OBP hesaplama aracıyla görebilirsin.
Geçen yılın dürüst analizi
İkinci yılın en sık başarısızlık nedeni, ilk yılın aynısını daha uzun süre yapmak. Plan yapmadan önce geçen yıl hakkında dört soruyu yazılı olarak cevapla:
- Netlerin nerede kaldı, nerede tahminin altına düştü? Sınav netlerini, Nisan-Mayıs deneme ortalamalarınla ders ders karşılaştır. Sınavda denemelerin belirgin altında kaldığın ders, sınav günü koşullarıyla (kaygı, süre, sıra) ilgili bir sorunu gösterebilir. Denemelerle uyumlu sonuç ise sorunun hazırlığın kendisinde olduğunu gösterir.
- Hangi konular hiç bitmedi? Bitmeyen konuların listesi, ikinci yılın ilk üç ayının iskeleti.
- Haftada gerçekte kaç saat çalıştın? Tahmin değil, hatırlayabildiğin en dürüst sayı. Sorun saatse, ikinci yılın çözümü daha çok saat değil, o saatleri koruyacak bir düzen.
- Ne bozdu? Telefon, motivasyon, ortam, sağlık, kaygı, yanlış kaynak... Tek bir neden yazmak zor olabilir, ama ilk iki nedeni bilmek ikinci yılın ana müdahalesini belirler.
Mezun yılının avantajları ve riskleri
Avantajlar
- Okul yükü yok; haftada 45-50 saat çalışılabilir.
- Konuların çoğu en az bir kez görülmüş.
- Sınav deneyimi var; sınav gününün belirsizliği azaldı.
Riskler
- Yapısız zaman: okulun dayattığı düzen yok.
- Sosyal izolasyon: arkadaşlar üniversitede.
- "Nasılsa biliyorum" yanılgısı: görülmüş konuları tekrar etmeyi atlamak.
- Uzayan bir yılın motivasyon dalgalanmaları.
Risklerin çoğu yapı eksikliğinden doğuyor. Bu yüzden mezun yılının ilk işi, okulun eskiden sağladığı yapıyı yeniden kurmak: sabit kalkış saati, sabit çalışma yeri (ev, kütüphane ya da etüt salonu), sabit deneme günü. Gollwitzer ve Sheeran'ın meta-analizi, "ne zaman, nerede, ne yapacağım" biçiminde kurulmuş somut planların genel niyetlere göre hedefe ulaşmayı belirgin biçimde artırdığını gösteriyor; yapısız bir yıl için bu bulgu özellikle önemli.
Dershane, koçluk ya da kendi başına?
Mezun adayların çoğu bu soruyla karşılaşır. Cevap, geçen yılın analizinde "ne bozdu?" sorusunun cevabına bağlı. Sorun konu bilgisiyse hedefli ders desteği, sorun düzen ve devamlılıksa dışsal bir yapı (kurs, etüt salonu, düzenli hesap verilen biri), sorun ortamsa fiziksel bir çalışma yeri ihtiyacı öne çıkar. Bu kararın maliyet-fayda analizini dershane ve koçluk yazılarında ayrıntılı yaptık.
Mezun yılı için takvim
| Dönem | Odak |
|---|---|
| Eylül – Ekim | Geçen yılın analizi, eksik konu listesi, düzenin kurulması. Bir TYT denemesiyle başlangıç seviyesinin ölçülmesi. |
| Kasım – Şubat | Bitmeyen konuların tamamlanması, görülmüş konularda soru tekrarı. TYT denemesi haftalık, AYT branş denemeleri. |
| Mart – Nisan | Karma testler, haftalık TYT ve AYT denemeleri, hata defteri. |
| Mayıs – Haziran | Sınav simülasyonları ve geçen yıl sınav günü sorun çıkaran noktalar üzerine prova. |
Haftalık programın örneği (mezun SAY adayı için yaklaşık 48 saat) haftalık çalışma planı yazısında.
Kaynaklar
- ÖSYM, 2026-YKS Yerleştirme Sonuçlarına İlişkin Sayısal Bilgiler: yerleşen adayların öğrenim durumlarına göre dağılımı.
- ÖSYM, 2026 YKS Kılavuzu: önceki yıl yerleşen adaylar için OBP katsayısı.
- Gollwitzer, P. M. ve Sheeran, P. (2006). Implementation intentions and goal achievement: A meta-analysis. Advances in Experimental Social Psychology, 38.
İlk yayın: 29 Ekim 2026. Son kontrol: 29 Ekim 2026. Bir hata görürsen bize yaz, kaynağıyla birlikte düzeltelim.