Tercih dönemine gelen bir adayın elinde üç şey vardır: puanları, başarı sıraları ve en fazla 24 satırlık bir liste. Bu yazı listeyi kurmadan önce bilinmesi gereken tek teknik gerçekle başlıyor, sonra listeyi katmanlara bölen bir yöntem ve en pahalı hatalarla bitiyor.
Yerleştirme listeni nasıl okur?
ÖSYM'nin yerleştirme işlemi adayları puan sırasına göre ele alır. Her aday için listesinin en üstünden başlar ve puanının yettiği, kontenjanı dolmamış ilk programa yerleştirir. Senden yüksek puanlı adaylar önce yerleşir; sen kendi sıran geldiğinde, onların doldurmadığı kontenjanlar arasından listendeki en üst seçeneğe yerleşirsin.
Bu işleyişin üç pratik sonucu var:
- Yüksek hedefli bir tercih sana zarar vermez. Listenin başına puanının yetmeyeceğini düşündüğün bir programı yazmak, alttaki tercihlerine yerleşme şansını azaltmaz. Yetmezse sistem bir sonrakine geçer.
- Sıralama gerçekten tercih sırası olmalı. "Puanım buraya kesin yeter" diye istemediğin bir programı listenin üstüne koyarsan, daha çok istediğin ve puanının belki de yeteceği alttaki programa hiç bakılmaz. Liste yukarıdan aşağı "bunu şunun yerine tercih ederim" sırasıyla yazılmalı.
- Puanın yettiği ilk yere yerleşirsin, en iyi ihtimalle değil. Bir program listende 3. sırada, bir diğeri 7. sıradaysa ve ikisine de puanın yetiyorsa 3.'ye yerleşirsin. Yani liste sırası bir istek listesi değil, bağlayıcı bir öncelik sırası.
Veriler ne söylüyor?
ÖSYM'nin 2026 yerleştirme verilerine göre yerleştirme işlemine katılan 1.279.439 adaydan 730.854'ü bir programa yerleşti. Yerleşenlerin yaklaşık yüzde 19'u listesindeki birinci tercihine yerleşti; ilk on tercih birlikte ele alındığında bu oran yaklaşık yüzde 77'ye çıkıyor. Geri kalan yerleşmeler listenin alt sıralarından geldi.
Bu tablo iki şey söylüyor. Birincisi, ilk tercihe yerleşmek istisna değil ama kural da değil; listenin geri kalanı gerçekten kullanılıyor. İkincisi, yerleşenlerin beşte biri listesinin on birinci ve sonraki satırlarından yerleşiyor; listenin alt kısmını aceleyle doldurmak, birçok aday için fiilen gittiği programı aceleyle seçmek demek.
24 tercihi üç katmana böl
İyi bir liste genellikle üç katmandan oluşur. Katmanları belirlerken taban puana değil, son iki üç yılın taban başarı sırasına bak; sıralama, puana göre yıldan yıla daha az oynar (nedeni ayrı bir yazıda).
| Katman | Hangi programlar? | Yaklaşık tercih |
|---|---|---|
| Hayal | Taban sıralaması senin sıralamandan daha iyi olan, ama son yıllarda dalgalandığı için şansın olan programlar | 4-6 |
| Gerçekçi | Taban sıralaması seninkine yakın olan programlar: son yıllarda bazen senin sıralamanın üstünde, bazen altında kalmış | 8-12 |
| Güvenli | Taban sıralaması belirgin biçimde seninkinden geride olan, ama gerçekten gitmeye razı olduğun programlar | 6-8 |
"Gerçekten gitmeye razı olduğun" ifadesi kritik. Güvenli katmana, yerleşsen kayıt yaptırmayacağın programları yazmak hem bir yıl kaybettirir hem de sınava tekrar girersen OBP katsayını 0,12'den 0,06'ya düşürür. Diploma notu 80 olan bir aday için bu, ertesi yıl 24 puan kayıp demek. Ayrıntısı OBP hesaplama sayfasında.
Listeyi kurmanın adımları
- Önce şartları ele. Tıp, diş hekimliği, eczacılık, hukuk, mimarlık, mühendislik ve öğretmenlik programlarının başarı sırası şartları var. Şartı sağlamadığın programı yazmak tercihi geçersiz kılar. Güncel liste başarı sırası şartları rehberinde; kılavuzdaki program kodunun yanındaki madde numaralarını da oku.
- Uzun liste çıkar. Puan türündeki ilgilendiğin bütün programları, şehir ve üniversite fark etmeksizin YÖK Atlas'tan topla. 40-60 programlık bir ham liste normaldir.
- Kendi önceliklerini yaz. Bölüm mü, şehir mi, üniversite mi? Burs durumu ne kadar önemli? Bu soruların cevabını listeye bakmadan önce bir kâğıda yaz; yoksa her satırda yeniden tartışırsın.
- Ham listeyi katmanlara ayır. Her programın son iki üç yılın taban başarı sırasını yaz ve kendi sıralamanla karşılaştır.
- Her katmanı kendi içinde istek sırasına diz. Sonra katmanları üst üste koy: hayal, gerçekçi, güvenli.
- Son kontrol. Listedeki her program için kendine sor: "Buraya yerleşirsem kaydımı yaptırır mıyım?" Cevap hayırsa satırı sil.
Sık yapılan hatalar
- Taban puana bakmak. Puan, sınavın zorluğuyla yıldan yıla kayar. Geçen yıl 420 olan taban bu yıl 405 ya da 430 olabilir; sıralama ise daha istikrarlıdır.
- Tek yıla bakmak. Yeni açılan, kontenjanı değişen ya da bir yıl "boş kalan" programların taban sıralaması bir yıldan ötekine sert sıçrayabilir. En az iki üç yılın verisine bak.
- Burslu ve ücretli kontenjanları karıştırmak. Vakıf üniversitelerinde aynı programın tam burslu, yüzde 50 indirimli ve ücretli kontenjanları ayrı program kodlarıyla listelenir. Ücretli bir kodu yanlışlıkla yazarsan oraya yerleşebilirsin.
- Listeyi son güne bırakmak. Tercih ekranı son saatlerde yavaşlayabilir; listeyi en az bir gün önce kaydetmek ve kaydedildiğini kontrol etmek gerekir.
- Kararı başkasına bırakmak. Aile, öğretmen ve rehber öğretmen görüşü değerlidir; ama dört yıl o programda okuyacak olan sensin. Görüşleri girdi olarak al, kararı kendi önceliklerine göre ver.
Yerleşemezsen
Ana yerleştirmede bir yere yerleşemeyen adaylar için ÖSYM, boş kalan kontenjanlarla ek yerleştirme yapar; tarihleri sonuçlar açıklandıktan sonra duyurulur. Ek tercihte de aynı şartlar ve aynı sıralama mantığı geçerlidir. Sınavı tekrar etmeyi düşünüyorsan, hangi programa yerleşmenin ertesi yıl OBP katsayını etkileyeceğini bilerek karar ver. Yeniden hazırlanmanın veriye dayalı tarafını mezun olarak yeniden hazırlanmak yazısında anlattık.
Kaynaklar
- ÖSYM, 2026 YKS Tercih Kılavuzu: tercih sayısı, yerleştirme işlemleri ve program koşulları.
- ÖSYM, 2026-YKS Yerleştirme Sonuçlarına İlişkin Sayısal Bilgiler: yerleşen aday sayıları ve tercih sırasına göre yerleşme dağılımı.
- YÖK Atlas (yokatlas.yok.gov.tr): programların geçmiş yıl taban puanları, başarı sıraları ve kontenjanları.
İlk yayın: 14 Ağustos 2026. Son kontrol: 29 Ekim 2026. Bir hata görürsen bize yaz, kaynağıyla birlikte düzeltelim.