Çoğu öğrenci hedef netini şöyle belirler: şu anki netine bakar, üzerine "iyi bir artış" ekler, yuvarlak bir sayı seçer. Bu yöntemin sorunu, sayının hiçbir şeye bağlı olmaması: ne bölüme, ne sıralamaya, ne de o netin hangi derslerden geleceğine. Daha sağlam yöntem dört adımdan oluşuyor ve her adım bir sonrakinin girdisi.
Adım 1: Puan değil, sıralama hedefle
Puanlar yıldan yıla kayar. Sınav zor geçerse herkesin puanı düşer, kolay geçerse yükselir; aynı performans farklı yıllarda farklı puana denk gelir. Sıralama ise görecelidir: "SAY'da ilk 60 bin" ifadesi, sınavın zorluğundan bağımsız olarak aynı şeyi anlatır. Tercih sistemindeki başarı sırası şartları da bu yüzden puanla değil sıralamayla konuyor.
Hedefini şöyle kur: "X programına girmek için son iki yılda yaklaşık ilk Y bin içinde olmak gerekiyordu." Bu bilgiyi YÖK Atlas'ta programın sayfasından, "son kişinin başarı sırası" satırından alabilirsin. Tek yıla bakma; iki üç yılın sıralamasını yazıp en kötüsünü referans al.
Adım 2: Sıralamayı puan bandına çevir
ÖSYM her yıl hangi puanın üstünde kaç aday olduğunu gösteren yığılmalı dağılım tablosunu yayımlıyor. 2026 sınav puanları (OBP eklenmeden) için tablo şöyleydi:
| Puan | SAY | EA | SÖZ |
|---|---|---|---|
| 480 ve üstü | 1.453 | 52 | 10 |
| 440 ve üstü | 22.370 | 874 | 214 |
| 400 ve üstü | 58.728 | 4.545 | 1.418 |
| 360 ve üstü | 100.553 | 23.452 | 10.259 |
| 320 ve üstü | 153.304 | 89.520 | 47.292 |
| 280 ve üstü | 228.643 | 210.499 | 148.959 |
| 240 ve üstü | 344.536 | 440.752 | 360.487 |
Bu tabloyla hedef sıralamanın karşılık geldiği puan bandını bulursun. SAY'da ilk 60 bin hedefliyorsan 400 puan civarında olman gerekiyor. EA'da ilk 90 bin hedefliyorsan 320 civarı. Tablonun kenarında bir uyarı var: yerleştirmede kullanılan puan buna OBP eklenmiş hâlidir ve yerleştirme sıralaması yalnızca tercih yapan adaylar arasında hesaplanır. Bu yüzden bu tablo kesin bir çeviri değil, hedefi doğru bölgeye yerleştirmek için bir harita.
Aynı tablo alanlar arasındaki çarpıcı farkı da gösteriyor: 400 puan SAY'da 58 bin kişide, EA'da 4.545, SÖZ'de 1.418 kişide. Bir alandaki puanı diğer alanla karşılaştırmak anlamsız; her alanın kendi haritası var.
Adım 3: Puan bandını toplam nete çevir
Burada dürüst olmak gerekiyor: net ile puan arasında her yıla uyan sabit bir formül yok. Puan, testlerin o yılki ortalama ve dağılımına göre hesaplanıyor. Pratikte kullanılabilir iki yol var:
- Geçen yılın dönüşümünü referans al. Puan hesaplama robotları geçen yılın ortalamalarıyla çalışır. Hedef puanına karşılık gelen net kombinasyonunu birkaç farklı denemeyle görebilirsin; bu sana yaklaşık bir toplam net verir.
- Kendi denemelerinin tahmini puanlarını kullan. Yayınların sonuç belgelerinde verdiği tahmini puan ve sıralama tam doğru değildir, ama aynı yayının denemeleri arasında eğilimi görmek için yeterlidir.
Bu adımın çıktısı "yaklaşık şu kadar TYT ve şu kadar AYT neti" gibi bir aralık olmalı, tek bir kesin sayı değil.
Adım 4: Toplam hedefi derslere dağıt
"Toplam 90 net" çalışırken sana hiçbir şey söylemez. Ders bazında bir tablo ise ne çalışacağını söyler. Örnek, Kasım ayında bir SAY adayı:
| Ders | Son 3 deneme ortalaması | Haziran hedefi | Fark | Türkiye ort. |
|---|---|---|---|---|
| TYT Türkçe | 26 | 32 | +6 | 20,1 |
| TYT Matematik | 14 | 28 | +14 | 6,4 |
| TYT Fen | 6 | 14 | +8 | 3,9 |
| TYT Sosyal | 11 | 14 | +3 | 10,0 |
| AYT Matematik | 8 | 22 | +14 | 7,1 |
| AYT Fen | 7 | 22 | +15 | 7,7 |
Tablo hazır olduğunda çalışma planı kendiliğinden ortaya çıkıyor: en büyük farkın olduğu dersler zamanının çoğunu alacak. Ama farkın büyüklüğü tek ölçü değil. Bir de farkın maliyetine bak: AYT Fen'deki 15 netlik fark büyük ölçüde henüz çalışılmamış konulardan kaynaklanıyorsa, konu çalışmasıyla nispeten hızlı kapanır. TYT Türkçe'deki 6 netlik fark ise paragraf hızından geliyorsa haftalar süren düzenli pratik ister.
Hedefi gerçekçi tutmanın ölçüleri
Hedef belirleme araştırmalarının en sağlam bulgularından biri, zor ama belirli hedeflerin "elinden gelenin en iyisini yap" türünden belirsiz hedeflere göre daha yüksek performans getirmesi. Ama "zor" ile "imkânsız" arasındaki çizgi önemli; ulaşılamayacağı baştan belli olan hedef motivasyonu düşürür. Pratik ölçüler:
- Ders bazında artışı, kalan süreyle orantılı tut. Kasım'da 6 olan TYT Fen netini Haziran'da 14'e çıkarmak zorlu ama ulaşılabilir; 6'dan 19'a çıkmak çoğu aday için gerçekçi değil.
- Ara hedef koy. Haziran hedefinin yanına Ocak sonu ve Nisan sonu için birer ara hedef yaz. Uzak hedef yön verir, yakın hedef davranış değiştirir.
- Ortalamayı referans al. TYT Matematik'te Türkiye ortalaması 40 soruda 6,4 doğru. 15 net, ortalamanın iki katından fazla. Bu ölçeği bilmek, "matematiğim çok kötü" hissinin gerçekle ne kadar örtüştüğünü görmeni sağlar.
Neti takip etmenin doğru yolu
Tek bir denemenin neti az şey anlatır: o gün uykusuz olabilirsin, deneme fazla zor olabilir, konu dağılımı sana denk gelmemiş olabilir. Anlamlı olan eğilim, yani son dört beş denemenin ortalamasının nereye gittiği. İki ayrıntı fark yaratır:
- Netleri ders bazında kaydet. Toplam net sabit görünürken matematiğin yükselip Türkçen düşüyor olabilir; toplam bunu gizler.
- Aynı yayının denemelerini birbiriyle karşılaştır. Farklı yayınların zorluk düzeyleri farklı olduğu için yayın değiştirdiğin hafta netinin düşmesi gerçek bir düşüş olmayabilir.
Netini hızlıca hesaplamak için net hesaplama aracını, denemeden sonra ne yapacağın için deneme analizi yazısını kullanabilirsin.
Kaynaklar
- ÖSYM, 2026-YKS Sayısal Bilgiler: sınav puanlarının yığılmalı dağılımı ve test ortalamaları.
- YÖK Atlas (yokatlas.yok.gov.tr): programların taban puanları ve başarı sıraları.
- Locke, E. A. ve Latham, G. P. (2002). Building a practically useful theory of goal setting and task motivation. American Psychologist, 57(9).
İlk yayın: 14 Ağustos 2026. Son kontrol: 29 Ekim 2026. Bir hata görürsen bize yaz, kaynağıyla birlikte düzeltelim.