Sınav sistemi

SAY, EA, SÖZ, DİL: puan türleri ve alan seçimi

Alan seçimi, YKS hazırlığında verdiğin en pahalı karar: AYT'de hangi testleri çalışacağını, dolayısıyla bir yılın yarısını nereye harcayacağını belirliyor. Bu yazı kararı "hangisi kolay" sorusundan çıkarıp veriye bağlıyor.

Bu yazıda (5 bölüm)
  1. Her puan türü hangi testlerden oluşur?
  2. Hangi bölüm hangi puanla öğrenci alır?
  3. Aynı puan her alanda aynı şey demek değil
  4. Alan seçerken sorulacak dört soru
  5. İki alana birden hazırlanmak mantıklı mı?

YKS'de dört puan türü var: Sayısal (SAY), Eşit Ağırlık (EA), Sözel (SÖZ) ve Yabancı Dil (DİL). Her lisans programı öğrencisini bunlardan yalnızca biriyle alır. Bu yüzden "ben sayısalcıyım" demek aslında "AYT'de Matematik ve Fen testlerini çözeceğim, SAY puanı kullanan programlara başvuracağım" demektir. Ön lisans programları ise yalnızca TYT puanıyla öğrenci alır.

Her puan türü hangi testlerden oluşur?

Bütün lisans puan türlerinde yük aynı şekilde bölünür: yüzde 40 TYT, yüzde 60 AYT (DİL'de AYT yerine YDT). Fark, AYT'nin yüzde 60'lık kısmının hangi testlerden geldiğinde. ÖSYM kılavuzundaki yaklaşık katkı oranları şöyle:

Puan türüTYTAYT / YDT katkısı
SAY%40Matematik %30, Fizik ~%10, Kimya ~%10, Biyoloji ~%10
EA%40Matematik %30, Edebiyat %18, Tarih-1 %7, Coğrafya-1 %5
SÖZ%40Edebiyat %18, Tarih-1 %7, Coğrafya-1 %5, Tarih-2 %8, Coğrafya-2 %8, Felsefe grubu %9, Din Kültürü %5
DİL%40Yabancı Dil Testi %60
Kaynak: ÖSYM YKS kılavuzu. TYT'nin kendi içindeki dağılımı her puan türünde aynı: Türkçe ve Temel Matematik %33'er, Sosyal ve Fen Bilimleri %17'şer.

Bu tablodan iki şey okunabilir. Birincisi, EA ve SAY'ın AYT tarafında en büyük tek kalemi Matematik: puanın yaklaşık üçte biri. EA'yı "matematiği az olan alan" diye seçmek yanlış bir başlangıç. İkincisi, SÖZ'de tek bir dersin baskın olmadığı, yükün yedi teste yayıldığı görülüyor; bu da SÖZ hazırlığını daha çok derse ama daha az derinliğe dağıtıyor.

Hangi bölüm hangi puanla öğrenci alır?

Kesin bilgi için her yıl YÖK Atlas'ta ve ÖSYM tercih kılavuzunda programın puan türüne bakmalısın; aynı adlı bölüm bile nadiren farklı puan türüyle açılabilir. Sık sorulan bölümlerin puan türleri:

Puan türüÖrnek programlar
SAYTıp, diş hekimliği, eczacılık, mühendislikler, mimarlık, hemşirelik, matematik, fizik, kimya, biyoloji, matematik ve fen bilgisi öğretmenliği
EAHukuk, psikoloji, işletme, iktisat, uluslararası ilişkiler, siyaset bilimi, sınıf öğretmenliği, okul öncesi öğretmenliği, rehberlik ve psikolojik danışmanlık
SÖZTarih, coğrafya, Türk dili ve edebiyatı, felsefe, ilahiyat, Türkçe ve sosyal bilgiler öğretmenliği
DİLİngilizce öğretmenliği, mütercim-tercümanlık, İngiliz dili ve edebiyatı, diğer dil ve edebiyat bölümleri

Aynı puan her alanda aynı şey demek değil

ÖSYM'nin puan dağılımı tablosu, "hangi alan daha kolay" tartışmasının neden yanlış kurulduğunu gösteriyor. 2026'da belirli bir puanın üstünde kaç aday vardı?

Puan eşiğiSAYEASÖZ
400 ve üstü58.7284.5451.418
300 ve üstü187.034140.78486.560
200 ve üstü549.793832.251699.304
Kaynak: ÖSYM 2026-YKS Sayısal Bilgiler, yerleştirme puanı öncesi sınav puanları.

SAY'da 400 puanı aşan 58 bin kişi varken EA'da bu sayı 4.545, SÖZ'de 1.418. Yani SÖZ'de 400 almak SAY'da 400 almaktan çok daha nadir bir başarı. Buna karşılık 200 puan eşiğinde EA en kalabalık alan. Bu tablonun pratik dersi şu: bir alanın "kolay" ya da "zor" olduğu yok; her alanın rekabetinin yoğunlaştığı bant farklı. Hedeflediğin bölümün taban sıralamasını öğrenip o sıralamanın kendi alanında hangi puana karşılık geldiğine bakmak, alanlar arasında puan karşılaştırmaktan çok daha anlamlı. Yöntem hedef net belirleme yazısında.

Alan seçerken sorulacak dört soru

  1. Hangi meslekleri düşünüyorsun? Üç dört meslek yaz ve her birinin bölümünün puan türüne bak. Hepsi aynı puan türündeyse karar zaten verilmiş demektir. Dağınıksa, hangisinden vazgeçmeye en hazır olduğunu düşün.
  2. Deneme netlerin ne diyor? Bir TYT denemesinde Matematik ve Fen netlerin Türkçe ve Sosyal netlerinden belirgin biçimde düşükse, bu tek başına SAY'ı dışlamaz ama SAY'ın sana maliyetinin daha yüksek olacağını gösterir. Tek denemeye değil, en az üç denemenin ortalamasına bak.
  3. Kaç ayın var? AYT Fen (40 soru, üç ders) ve AYT Matematik birlikte en çok konu içeren kombinasyon. Ekim'de sıfırdan başlayan bir aday için SAY mümkün ama EA'ya göre daha sıkı bir takvim ister. Senaryoları YKS'ye sıfırdan başlamak yazısında hesapladık.
  4. Yedek planın aynı puan türünde mi? İlk hedefin tutmazsa başvuracağın bölümler de aynı puan türündeyse hazırlığın boşa gitmez. Örneğin psikoloji hedefleyen bir EA adayı için işletme, iktisat ve hukuk aynı hazırlıkla açılan kapılardır.

İki alana birden hazırlanmak mantıklı mı?

AYT'de dört testin hepsini cevaplamak serbest ve ÖSYM her puan türünü ayrı hesaplıyor. Ama 180 dakikalık bir oturumda iki alanın testlerini tam çözmek pratikte mümkün değil, hazırlık tarafında ise iki alan iki kat konu demek. Tek istisna, EA ile SAY arasındaki ortak ders Matematik: EA adayının Matematik çalışması, ilerde SAY'a geçmek isterse boşa gitmez. Tersi de geçerli. EA ile SÖZ arasında da Edebiyat, Tarih-1 ve Coğrafya-1 ortak. Kararsızsan ortak dersleri önden götürüp alan kararını en geç Ocak'a bırakmak makul bir orta yol.

Planlayıcıda alan seçimiUygulamada branşını seçtiğinde AYT konu listesi o alanın testlerine göre gelir. Alanını sonradan değiştirirsen TYT ilerlemen korunur; yalnızca AYT listesi değişir.

Kaynaklar

  1. ÖSYM, 2026 YKS Kılavuzu: puan türleri ve testlerin puanlara yaklaşık katkı oranları tablosu.
  2. ÖSYM, 2026-YKS Sayısal Bilgiler: puan türlerine göre yığılmalı aday dağılımı (200, 300 ve 400 puan eşikleri).
  3. YÖK Atlas, programların puan türleri (yokatlas.yok.gov.tr).

Bartu Aşat

YKS Planlayıcı'nın kurucusu; elektrik-elektronik mühendisliği öğrencisi. Yazılardaki sayıları ÖSYM'nin yayımladığı belgelerden ve hakemli araştırmalardan alıyor, her güncellemede yeniden kontrol ediyor. Yayın ilkelerimiz

İlk yayın: 29 Ekim 2026. Son kontrol: 29 Ekim 2026. Bir hata görürsen bize yaz, kaynağıyla birlikte düzeltelim.