Sınav sistemi

YKS sözlüğü: kılavuzu okumadan önce bilmen gereken terimler

ÖSYM kılavuzları ve tercih dönemi kendine özgü bir dil kullanıyor. Bu sözlük, o dilin en sık geçen terimlerini sade Türkçeyle ve birbirine bağlanarak açıklıyor.

Bu yazıda (5 bölüm)
  1. Sınav ve oturumlar
  2. Net ve puan
  3. Puan türleri ve şartlar
  4. Tercih ve yerleştirme
  5. Hazırlık sürecinde sık geçenler

Terimler konu başlıklarına göre gruplandı ve her grubun içinde alfabetik sırada. Bir terimin ayrıntılı anlatıldığı bir rehber varsa açıklamanın sonunda bağlantısı var.

Sınav ve oturumlar

AYT (Alan Yeterlilik Testleri)
YKS'nin ikinci oturumu. 11-12. sınıf ağırlıklı dört testten oluşur; aday kendi puan türünün testlerini çözer. 160 soru, 180 dakika. YKS nedir
Branş denemesi
Tek bir dersin (örneğin yalnızca AYT Kimya) sınav formatındaki denemesi. Konu bitirildikten sonra tam denemeye geçmeden önce kullanışlıdır.
İptal edilen soru
ÖSYM'nin hatalı ya da birden fazla doğru cevabı olduğu için değerlendirme dışı bıraktığı soru. 2026'da AYT Matematik ve Edebiyat'tan birer soru iptal edildi.
Oturum
YKS'nin ayrı ayrı yapılan bölümleri: TYT (1. oturum), AYT (2. oturum), YDT (3. oturum).
TYT (Temel Yeterlilik Testi)
YKS'nin bütün adaylar için zorunlu birinci oturumu. Türkçe, Sosyal Bilimler, Temel Matematik ve Fen Bilimleri; 120 soru, 165 dakika.
YDT (Yabancı Dil Testi)
Yalnızca dil puanıyla öğrenci alan programlar için gereken üçüncü oturum. 80 soru, 120 dakika.
YKS (Yükseköğretim Kurumları Sınavı)
Ön lisans ve lisans programlarına yerleştirme için ÖSYM'nin yılda bir kez yaptığı sınav. 2027'de TYT 19 Haziran, AYT ve YDT 20 Haziran'da.

Net ve puan

Ağırlıklı puan
Testlerin standart puanlarının, puan türüne göre belirlenmiş katkı oranlarıyla birleştirilmesiyle elde edilen puan.
Ham puan
OBP eklenmeden, yalnızca sınav performansından hesaplanan puan. Sonuç belgesinde yerleştirme puanından ayrı gösterilir.
Katkı oranı (test ağırlığı)
Bir testin bir puan türüne yaklaşık yüzde kaç katkı verdiği. Örneğin AYT Matematik SAY ve EA puanlarına yaklaşık yüzde 30 katkı verir. Puan türleri
Net
Doğru sayısından yanlış sayısının dörtte birinin çıkarılmasıyla bulunan sayı. Boş sorular neti etkilemez. Net hesaplama
OBP (Ortaöğretim Başarı Puanı)
Diploma notunun 5 ile çarpılmış hâli (250-500 arası). OBP'nin 0,12 katı yerleştirme puanına eklenir; önceki yıl bir programa yerleşenlerde katsayı 0,06'dır. OBP hesaplama
Standart puan
Bir testteki netin, o testi alan bütün adayların ortalamasına ve dağılımına göre ölçeklenmiş hâli. Aynı netin zor bir testte daha değerli sayılmasını sağlar. YKS puanı nasıl hesaplanır
Yerleştirme puanı
Ham puana OBP katkısının eklenmesiyle oluşan, tercih ve yerleştirmede kullanılan puan.

Puan türleri ve şartlar

0,5 net şartı
Bir puan türünün hesaplanabilmesi için o puan türünü oluşturan testlerden en az birinde 0,5 ve üstü ham puan şartı. TYT için Türkçe veya Temel Matematik'ten en az birinde.
Baraj puanı
Eski sistemde ön lisans için 150, lisans için 180 olarak uygulanan asgari puan. 2023'ten beri uygulanmıyor. Baraj ve başarı sırası şartları
Başarı sırası şartı
Bazı program gruplarının tercih edilebilmesi için gereken asgari sıralama. 2026'da tıp için SAY'da ilk 50 bin, hukuk için EA'da ilk 100 bin gibi.
DİL, EA, SAY, SÖZ
Dört lisans puan türü: Yabancı Dil, Eşit Ağırlık, Sayısal, Sözel. Her lisans programı bunlardan biriyle öğrenci alır.
Puan türü
Bir programın öğrenci alırken kullandığı puan. Ön lisans programları TYT puanıyla, lisans programları dört puan türünden biriyle öğrenci alır.

Tercih ve yerleştirme

Başarı sırası
Bir adayın ilgili puan türünde kaçıncı olduğu. Ham puan sırası ve yerleştirme puanı sırası olarak iki ayrı sıralama vardır; tercihte esas olan yerleştirme puanı sırasıdır. Puan mı, sıralama mı?
Burslu, indirimli, ücretli kontenjan
Vakıf üniversitelerinde aynı programın farklı ücret koşullarıyla açılan, ayrı program kodlarına sahip kontenjanları.
Ek yerleştirme
Ana yerleştirmeden sonra boş kalan kontenjanlar için yapılan ikinci yerleştirme. Tarihleri sonuçlardan sonra duyurulur.
Kontenjan
Bir programın o yıl alacağı öğrenci sayısı. Genel kontenjanın yanında okul birincisi, depremzede gibi özel kontenjanlar da olabilir.
Program kodu
Tercih kılavuzunda her programa verilen numara. Tercih listesine program adı değil, kodu girilir; burslu ve ücretli kontenjanların kodları farklıdır.
Taban başarı sırası
Bir programa geçen yıl yerleşen son adayın başarı sırası. Hedef koyarken ve tercih yaparken taban puandan daha güvenilir ölçü.
Taban puan
Bir programa geçen yıl yerleşen son adayın yerleştirme puanı. Sınavın zorluğuna göre yıldan yıla kayar.
Tercih kılavuzu
ÖSYM'nin her yıl tercih döneminden önce yayımladığı, programları, kontenjanları ve özel koşulları listeleyen belge. Koşullar program kodunun yanındaki madde numaralarıyla belirtilir.
Yerleştirme
ÖSYM'nin adayları puan sırasına göre ele alıp her birini puanının yettiği en üst tercihine yerleştirdiği işlem. Tercih listesi nasıl hazırlanır
YÖK Atlas
YÖK'ün programların taban puanlarını, başarı sıralarını, kontenjanlarını ve yerleşen öğrenci profillerini yayımladığı resmî ve ücretsiz platform.

Hazırlık sürecinde sık geçenler

Aralıklı tekrar
Aynı konuya günlere ve haftalara yayılmış aralıklarla dönme. Araştırmalarda en yüksek fayda notu alan iki yöntemden biri. Verimli çalışma
Hata defteri
Yanlış yapılan soruların, hatanın türü ve nedeniyle birlikte kaydedildiği ve aralıklarla yeniden çözüldüğü defter. Deneme analizi
Karma test
Farklı konulardan soruların karışık sırayla yer aldığı test. Sınavdaki "bu hangi konu?" becerisini çalıştırır.
Kendini test etme
Bilgiyi okumak yerine hafızadan çağırmaya çalışmak: soru çözmek, kitabı kapatıp hatırladığını yazmak. Araştırmalarda en yüksek fayda notu alan iki yöntemden biri.
Mezun aday
Liseyi önceki yıllarda bitirmiş aday. 2026'da yerleşenlerin yarısından fazlası daha önce mezun olmuş adaylardı. Mezun olarak yeniden hazırlanmak

Kaynaklar

  1. ÖSYM, 2026 YKS Kılavuzu ve 2026 YKS Tercih Kılavuzu: terimlerin resmî tanımları.
  2. YÖK Atlas: program verilerinin açıklamaları.

Bartu Aşat

YKS Planlayıcı'nın kurucusu; elektrik-elektronik mühendisliği öğrencisi. Yazılardaki sayıları ÖSYM'nin yayımladığı belgelerden ve hakemli araştırmalardan alıyor, her güncellemede yeniden kontrol ediyor. Yayın ilkelerimiz

İlk yayın: 29 Ekim 2026. Son kontrol: 29 Ekim 2026. Bir hata görürsen bize yaz, kaynağıyla birlikte düzeltelim.